82.rocznica wybuchu Powstania Warszawskiego. Brali w nim udział także żołnierze z Ziemi Przemyskiej, m.in. ppor. Marian Milewski.

31 lipca, 2026
11:55 pm

1 sierpnia mija 82. rocznica Powstania Warszawskiego, największej bitwy polskiej armii podziemnej, wielkiego wybuchu dążenia Polaków do wolności. Brali w nim udział także żołnierze z Ziemi Przemyskiej, m.in. ppor. Marian Milewski urodzony w 1913 r., w Arłamowskiej Woli koło Przemyśla.

Marian Milewski ur. w Arłamowskiej Woli k. Przemyśla. Należał do tych mieszkańców ziemi przemyskiej, którzy walczyli w Powstaniu Warszawskim. Przeszedł niewolę niemiecką (Oflag VII A Murnau), następnie walczył w 2 Korpusie Polskim gen. Andersa. Odznaczony Krzyżem Virtuti Militari V klasy, Krzyżem Walecznych, Złotym Krzyżem Zasługi z Mieczami, Krzyżem Armii Krajowej. Po wojnie zamieszkał na stałe w Wielkiej Brytanii. Zmarł 1 marca 1996 r. w Formby k. Liverpoolu

Publikowany fragment wspomnień dotyczy m.in. walk prowadzonych 19 sierpnia 1944 r.

*Zaświadczenie Weryfikacyjne otrzymania Virtuti Militari*

*– ppor. Marian Milewski z żoną Fredą*, *Anglia*

„…był podoficerem Korpusu Ochrony Pogranicza, po agresji sowieckiej w 1939 r. nie powrócił już do domu. Po wojnie został uznany za zaginionego. Później okazało się, że jednak ocalał przed Golgotą Wschodu. Walczył w Powstaniu Warszawskim (ppor., ps. Czarny), był szefem 2. Kompanii w Zgrupowaniu „Gurt”. Przeżył niewolę niemiecką (Oflag VII A Murnau), a po odzyskaniu wolności wstąpił do 2. Korpusu Polskiego gen. Władysława Andersa we Włoszech. Został uhonorowany: Krzyżem Virtuti Militari, Krzyżem Walecznych, Krzyżem Armii Krajowej, Srebrnym Krzyżem Zasługi z Mieczami oraz odznaczeniami brytyjskimi. Nie powrócił do komunistycznej Polski, wybrał emigrację w Anglii i tam zmarł w 1996 r.”

Podczas okupacji Marian Milewski brał udział w wielu akcjach, m.in., w 1943 r., w likwidacji „sławnego” Bahnschutza Karła Schmalza popularnie zwanego „Panienka”, mordercę kilkudziesięciu Polaków, a także w walkach o dworce Warszawy Głównej (Kolejowy i Pocztowy).

W swoich Wspomnieniach Marian Milewski tak opisuje pierwszy dzień Powstania:

Powstanie Warszawskie – największa bitwy stoczonej przez żołnierzy Polskiego Państwa Podziemnego podczas II wojny światowej przeciwko niemieckiemu okupantowi. Powstanie rozpoczęło się 1 sierpnia 1944 roku o godzinie „W” i trwało 63 dni – do 2 października 1944 roku. Było symbolem walki o wolność, niepodległość i godność narodu polskiego.

Z Ziemi Przemyskiej prawdopodobnie w Powstaniu Warszawskim walczyło kilkudziesięciu powstańców. Obecnie dysponujemy jedynie poniższą listą nazwisk osób, których udział został potwierdzony lub jest udokumentowany. Pamięć o nich jest naszym wspólnym obowiązkiem.

Wykaz przemyślan — uczestników Powstania Warszawskiego

Za: „Rocznik Przemyski”: Historia T. 43, 2007 z. 4

1. AXER Otto, ur. 3.08.1906 r. w Przemyślu, Zgrupowanie „Żyrafa” II Obwód „Żywiciel” (rejon operacyjny Żoliborz) Warszawskiego Okręgu AK, przydzielony do służby pomocniczej, pseudonimy: Oleksiak, Zygmunt (tu błąd w biogramie: winno być: pseudonim „Zygmunt Oleksiuk”).

2. BORYSZKO Edward, sierżant, ur. w 1922 r. w Przemyślu, syn Zygmunta, 9. Zaodrzański Pułk Piechoty 3. Pomorskiej Dywizji Piechoty im. Romualda Traugutta, zaginął bez wieści 16.09.1944 r. w czasie operacji niesienia pomocy powstańcom w Warszawie w dniach 14–24 września 1944 r.

3. BRZOZOWSKA Zofia, ur. 2.03.1922 r. w Przemyślu, od 1 sierpnia do 24 września 1944 r. sanitariuszka w punkcie ratowniczo-sanitarnym Wojskowej Służby Ochrony Powstania, przy ul. Kozietulskiego 12, a następnie ul. Kochanowskiego 17. Po upadku Powstania — w Stalagu XI-A Altengrabow-Lazarett Gross Lűbars, nr jeniecki 46838.

4. CZTERNASTEK Bolesław, ur. 24.01.1915 r. w Hodoninie (Czechy), syn Stanisława, konduktora kolejowego, zam. ul. Sienna 20 i Śniadeckich 3. W latach 1922–1926 — uczeń Szkoły Ludowej 4-klasowej im. A. Mickiewicza w Przemyślu, 1926–1930 — uczeń Państwowego Gimnazjum I im. J. Słowackiego w Przemyślu, 1930–1935 — słuchacz Prywatnego Seminarium Nauczycielskiego Męskiego w Przemyślu, 1935 — dyplom nauczyciela szkół powszechnych. Bramkarz CWKS „Polonia” Przemyśl. Od wiosny 1942 pracownik przemyskiego Baudienstu. W obawie przed aresztowaniem, za współudział w fałszowaniu orzeczeń lekarskich członków ruchu oporu, uciekł do brata zamieszkałego w Warszawie, gdzie w roku 1944 wziął udział w Powstaniu Warszawskim (bliższych danych brak). Po upadku Powstania dostał się do niewoli niemieckiej. Zmarł na tyfus w obozie koncentracyjnym w Leitmeritz (Litomierzyce), Flössenburg. Data śmierci i miejsce pochówku nie są znane.

5. GORGOS Janusz, ur. 21.09.1927 r. w Przemyślu, strzelec, syn Wojciecha, majora dypl. WP i Antoniny Wawszczyk. Brak danych, o losach powstańczych. Po upadku Powstania przebywał w szpitalu jeńców AK w Zeithain, a następnie w Stalagu IV-B Műhlberg (Saksonia). Nr jeniecki 299317. Zmarł 20.12.1997 r. we Wrocławiu.

6. GÓRSKA Janina, ur. 8.12.1895 r. w Przemyślu; pielęgniarka, od 1 do sierpnia 1944 r. — szpital powstańczy w Szpitalu Dziecięcym im. Karola i Marii, siedziba: ul. Leszno 136. Po upadku Powstania — w Stalagu XI-A Altengrabow, nr jeniecki 46850.

7. JAWORSKI Tadeusz Stanisław, pseud. „Bławat”, porucznik, ur. 12.09 1910 r. w Przemyślu, syn Stanisława i Marii z d. Błaszczyk, zam. ul. Grunwaldzka 64. Od 25.01.1934 r. mieszkał w Warszawie przy ul. Świętokrzyskiej 5 m. 20. We wrześniu 1939 r. otrzymał przydział mobilizacyjny do Delegatury Sztabu Głównego przy DOKP Warszawa. Cichociemny spadochroniarz AK. Zrzucony do kraju 4/5.05.1944 r. W Powstaniu Warszawskim walczył w Śródmieściu Południowym jako oficer 2. kompanii baonu „Iwo”, dowódca plutonu szturmowego na odcinku taktycznym „Bogumił” i dowódca 3. kompanii baonu „Odwet 2” w zgrupowaniu „Golski”. 2.09.1944 r. dwukrotnie ranny. Po kapitulacji Powstania dostał się do niewoli niemieckiej. 11.05.1945 r. przybył do Wielkiej Brytanii. Zmarł w Londynie 17.11.1968 r. Odznaczony czterokrotnie Krzyżem Walecznych i awansowany do stopnia majora.

8. KICIŃSKI Stanisław Kostka, pseud. „2135”, „Turek”, kapral podchorąży, ur.25.02.1924 r. w Przemyślu, syn Adama, pułkownika WP i Józefy Morawskiej, zam. ul. Mickiewicza 106. W Powstaniu Warszawskim rejon operacyjny Stare Miasto; Śródmieście, batalion „Gustaw-Harnaś”, komp. „Grażyna”, plut. ckm. Ranny 31.08.1944 r. Po upadku Powstania — w Stalagu XI-A Altengrabow-Lazarett „A”, nr jeniecki 47364. Zmarł 29.04.1984 r. w Paryżu.

9. KOWALSKA Helena, ur. 8.04.1926 r. w Przemyślu, kapral podchorąży, szpital jeńców AK w Zeithain, nr jeniecki 305382.

10. KOZBIAŁ[1] Jerzy, pseud. „Kozak”, kapral AK, ur. 12.05.1927 r. w Przemyślu, syn Stanisława, sierżanta WP i Marii Petryczko, rejon operacyjny Śródmieście, przydział: Obwodowa Składnica Meldunkowa „S-1”. Po upadku Powstania — w Stalagu XI-B Fallingbostel (rejon Hanoweru), od 24.10. 1944 r. w Stalagu VI-J Krefeld-Fichtenhain (Nadrenia), nr jeniecki 140636. Dnia 23.12. 1953 r. zawarł związek małżeński w Warszawie-Ochota z Danutą Dudek-Gosk.

11. KUZOLSKI-ABDANK Kazimierz, podporucznik, ur. 29.09.1883 r. w Przemyślu. Po upadku Powstania — w Stalagu XI-A Altengrabow-Kommando-Lazarett Gross Lűbars, nr jeniecki 47016.

12. LEGEŃ[2] Leon, pseud. „Longinus”, podporucznik, ur. 6.08.1919 r. w Bożykowie, woj. Tarnopol, syn Mariana i Zofii. Od 1920 r. zamieszkały na stale w Przemyślu, uczeń Gimnazjum Handlowego. Rejon operacyjny II Obwód AK Żoliborz, zgrupowanie „Żyrafa”, „Żbik”, 217 pluton. Brał udział w ataku na fort Bema, walczył na barykadach trzech wieszczy przy ul. Mickiewicza, Krasińskiego i Słowackiego, na placu Wilsona, pod fabryką „Opla” na ul. Promyka, uczestniczył w natarciu na Wały Wiślane oraz w walkach obronnych na odcinkach ulic: Drohickiej, Promyka i Sułkowskiego. Od 11 czerwca 1945 r. mieszkał w Legnicy, od maja 1963 r. w Szklarskiej Porębie.

13. LEWICKI Franciszek Adolf, pseud. „Lew”, ogniomistrz, ur. 11.06. 1910 r. w Przemyślu, syn Władysława, robotnika kolejowego i Anny Bereska, zam. ul. Polna 13. Rejon operacyjny Śródmieście, przydział: 1. dak im. J. Bema, 2. bat., 2. plut. Poległ 1.08.1944 r. na ul. Podchorążych.

14. ŁAZOR (Łazorówna) Krystyna Janina, pseud. „Krysta”, „Krystyna”, „Krysia”, I voto Drzewicka, II voto Czaczyńska, ur. 20.03.1926 r. w Przemyślu, córka Adolfa i Cecylii Halpern, zam. Przemyśl ul. Katedralna 12, Warszawa, ul. Pogonowskiego 15, ul. Zaułek 15, wnuczka znanego przemyskiego drukarza Jana Łazora. Od 1943 r. była członkinią patrolu sanitarnego przy oddziale dywersyjno-bojowym o kryptonimie DB-17 na Żoliborzu, który w czasie Powstania przyjął nazwę 9. Kompanii Dywersyjno-Bojowej „Żniwiarz”. Od 1 sierpnia do 30 września 1944 r. — sanitariuszka-łączniczka, zastępca patrolowej w 230. plutonie. Brała udział w osłonie Żoliborza od strony Bielan i Słodowca, uczestniczyła w natarciu na Dworzec Gdański (kontuzjowana) oraz w walkach o blok mieszkalny „Zgoda”, budynek Straży Pożarnej, dom „Znicz” i „Szklany Dom”, niosła pomoc powstańcom z innego zgrupowania w fabryce „Opel”. Po kapitulacji Powstania w niewoli niemieckiej (obóz przejściowy w Pruszkowie, Stalag XI-A Altengrabow-Kommando-Lazarett Gross Lűbars, praca w fabryce czołgów w Kirchmöser, Stalag VI-C Oberlangen (Westfalia), nr jeniecki 46539. Po wyzwoleniu obozu przez oddziały 1. Dywizji Pancernej gen. Maczka, od czerwca 1945 r. pracowała w polskim szpitalu wojskowym w Saint Didier, pod Awinionem (Francja). 10.05.1946 r. wróciła do Warszawy. Odznaczona Warszawskim Krzyżem Powstańczym, Srebrnym Krzyżem Zasługi z Mieczami, Medalem Zwycięstwa i Wolności, Medalem za Warszawę.

15. MARKOWICZ Tadeusz, ur. w Przemyślu, syn Karola i Józefy, zam. ul. Łokietka 1, uczeń Gimnazjum Handlowego, uczestnik Powstania Warszawskiego (brak bliższych danych o losach powstańczych).

16. MENCZAK August, pseud. „Alot”, płk dypl. pil., ur. 31.03.1894 r. w Przemyślu, syn Eliasza, konduktora kolejowego i Rozalii Jacyszyn, rejon operacyjny Mokotów, pułk „Waligóra”, bat. „Oaza-Ryś”, plut. PAL. Rozstrzelany 7.08.1952 r. w kazamatach mokotowskiego więzienia[3].

17. MIKOŁAJCZAK Celina z d. Czyńska, ur. 5.11.1898 r. w Przemyślu, córka Romualda i Marii Seitena, zam. Zamek 31. Ukończyła Szkołę Wydziałową im. św. Jadwigi w Przemyślu. 5.06.1918 r. zdała z odznaczeniem egzamin dojrzałości w c.k. Seminarium Nauczycielskim Żeńskim w Przemyślu. Stopień wojskowy: podchorąży, przydział: piechota. Ostatni adres: Warszawa ul. Sienna 26/3. Losy powstańcze nieznane. Po upadku Powstania — w Stalagach X-B Sandbostel (rejon Hanoweru) i VI-C Oberlangen (Westfalia), nr jeniecki 224457.Taki był status quo do roku 2009, kiedy to z redakcją tygodnika „Niedziela” skontaktował się p. Aleksander Syski, który w liście z 30 sierpnia tego roku napisał: „Kpr. Celina Mikołajczak z domu Lubicz-Czyńska (1898–1970) była moją babcią. Do Powstania Warszawskiego dołączyła zaraz na początku sierpnia i pracowała przez cały okres powstania w kuchni polowej komendy 2. Rejonu (Śródmieście Płd.-Wsch.). Celina Mikołajczak dołączając do 2. Rejonu, również dołączyła do męża, Antoniego Mikołajczaka („Jan Czyński”), kwatermistrza 2. Rejonu, i córki Barbary Mikołajczak („Joanna Lubicz”), łączniczki przy komendzie 2. Rejonu. Po kapitulacji przebywała w obozach jenieckich: Sandbostel, Oberlangen, Niederlangen. Współpracowała w tworzeniu kursów szkolnych dla przebywających tam ochotniczek. Po śmierci syna, Antoniego Jana Mikołajczaka (nawigator w Polskich Siłach Powietrznych na Zachodzie, 50 lotów bojowych w 305. Dywizjonie, 3-krotnie Krzyż Walecznych) wstąpiła w sierpniu 1945 r. do armii Andersa, gdzie była opiekunką w szkole ochotniczek PSK (w tym córki Barbary Mikołajczak) w Porto San Georgio i w takim samym charakterze po przeniesieniu szkoły, w Foxley Anglia. W następnych latach współpracowała w tworzeniu „szkół sobotnich” (nauka polskiego, historii, kultury dla dzieci polskich) w Londynie i tam wykładała. Celina Mikołajczak zmarła 21 października 1970 r. i jest pochowana na cmentarzu North Sheen w Londynie. Z potomków Celiny Mikołajczak pięcioro wnucząt mieszka w USA, jedno w Polsce, 19 prawnucząt mieszka w USA, troje w Polsce i czworo praprawnucząt w USA”.

18. POLINAREK (Polinaszek) Helena, pseud. „Helena Radziwiłłówna”, ur. 22 10.1906 r. w Przemyślu, sanitariuszka, rejon operacyjny Śródmieście, zgr. „Bartkiewicz”, komp. „Lechicz”, 3. plut. Po upadku Powstania — szpital jeńców AK w Zeithain, nr jeniecki 299818.

19. PROSZOWSKI Tadeusz Szczęsny, st. sierżant, ur. 30.03.1918 r. w Przemyślu, syn Zygmunta, sierżanta WP i Anny Mryczko, zam. ul. Uboczna 10. W roku szk. 1935/36 ukończył 7-klasową Publiczną Szkołę Powszechną nr 1 im. T. Czackiego w Przemyślu. Dotarł pod Warszawę ze Wschodu z 1. Dywizją Piechoty im. T. Kościuszki. Wisłę przekroczył, jako ochotnik, na nieoficjalny rozkaz gen. Berlinga, na czele 72 osobowego oddziału szturmowego. Walczył na Czerniakowie, będąc zastępcą dowódcy plutonu. Ranny podczas walk został przetransportowany do szpitala na Pradze. Za pomoc walczącej Warszawie 25.05. 1983 r. odznaczony został Warszawskim Krzyżem Powstańczym. Zmarł 20.06.1990 r. w Mielcu.

20. SKUPIEŃ Zdzisław Franciszek, pseud. „Zbych”, kapral, ur. 26.04. 1922 r. w Przemyślu, syn Franciszka, maszynisty drukarni i Stefanii Wiśniewskiej, zam. ul. Piotra Skargi 28. Rejony operacyjne: Wola, Stare Miasto, Śródmieście, zgr. „Róg”, bat. „Wigry”, komp. szturmowa, 2. plut., ranny — szpital ul. Hoża 56. Po kapitulacji Powstania — w szpitalu jeńców AK w Zeithain, następnie w Stalagu IV-B Műhlberg (Saksonia), nr jeniecki 299424.

21. STEC-TRACZEWSKA Maria Stanisława, ur. 25.05.1919 r. w Przemyślu, córka Franciszka, konduktora kolejowego i Stanisławy Terleckiej, zam. ul. Grunwaldzka 43. Rejon operacyjny Śródmieście-Południe, od 1 sierpnia do października 1944 r. pielęgniarka w szpitalu powstańczym (filia Szpitala im. Dzieciątka Jezus) w Warszawskiej Szkole Pielęgniarstwa przy ul. Koszykowej 78 — róg Chałubińskiego. Losy po upadku Powstania nieznane. 4.12.1947 r. zawarła w Warszawie związek małżeński z Ryszardem Traczewskim.

22. STUPNICKI Tadeusz Adam, pseud. „Strzelec”, „Policjant”, strzelec, ur. 27.09.1920 r. w Przemyślu, syn Władysława de Sas Stupnickiego, kupca i Erazminy Skórnickiej, zam. Rynek 10. Rejon operacyjny Mokotów, pułk „Baszta”, bat. „Olza”, komp. 0-2 „Misiewicza”. Ranny. Po kapitulacji Powstania — obóz przejściowy jeńców AK w Skierniewicach. Zmarł 9.07.2000 r. w Opolu.

23. ŚLIWA Ryszard, pseud. „Śniady”, kapral pchor., ur. 1.01.1923 r. w Przemyślu, syn Władysława, kapitana WP i Janiny Arnold, rejon operacyjny Śródmieście, bat. „Zaremba-Piorun”. Dalsze losy nieznane.

24. WASILEWSKA Anna z d. Przewrocka, pseud., „Hanka”, ur. 28.05. 1914 r. w Przemyślu, córka Michała, pielęgniarka, rejon operacyjny Śródmieście, Szpital św. Rocha, Krakowskie Przedmieście 24/26. Brak danych o jej losach po upadku Powstania.

25. WIKLIŃSKI Leopold Stanisław, pseud. „Francik”, ur. 24.10.1925 r. w Przemyślu, syn Józefa, porucznika WP i Janiny Sokołowskiej, rejon operacyjny Okęcie, 7. Pułk Piechoty „Garłuch” i Mokotów, pułk „Baszta”, bat. „Karpaty”, komp. K-2. Losy po upadku Powstania nieznane. Zmarł 9.03.1992 r. w Ostrowie Wielkopolskim.

26. WOJNAROWICZ Halina, ur. 17.05.1925 r. w Przemyślu, córka Jakuba i Anny, studentka, żołnierz AK. Losy powstańcze nieznane. Po upadku Powstania, od 5.10.1944 r. w niewoli niemieckiej. Stalag XI-B Fallingbostel (Hanower), obóz koncentracyjny w Belsen-Bergen i Stalag VI-C Oberlangen (Westfalia), nr jeniecki 141665.

Cześć i chwała Bohaterom Powstania Warszawskiego. Niech pamięć o ich odwadze, poświęceniu i walce o wolną Polskę pozostanie żywa w kolejnych pokoleniach.