{"id":5657,"date":"2017-03-22T16:14:06","date_gmt":"2017-03-22T15:14:06","guid":{"rendered":"https:\/\/marekkuchcinski.pl\/?p=5657"},"modified":"2017-03-30T13:52:40","modified_gmt":"2017-03-30T11:52:40","slug":"60-temu-urodzil-sie-jacek-kaczmarski-bard-solidarnosci","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/marekkuchcinski.pl\/sk\/wydarzenia\/60-temu-urodzil-sie-jacek-kaczmarski-bard-solidarnosci\/","title":{"rendered":"Jacek Kaczmarski, bard Solidarity, by dnes osl\u00e1vil 60. narodeniny"},"content":{"rendered":"

Urodzi\u0142 si\u0119 22\u00a0marca 1957 r. w Warszawie <\/strong>jako syn Janusza Kaczmarskiego, malarza i recenzenta sztuki, kt\u00f3ry przez wiele lat by\u0142 prezesem Zarz\u0105du G\u0142\u00f3wnego Zwi\u0105zku Polskich Artyst\u00f3w Plastyk\u00f3w oraz Anny Trojanowskiej-Kaczmarskiej \u2013 malarki, pedagoga i historyka sztuki. Z niezawodnym wyczuciem ironii dziej\u00f3w sam bard o swoim pocz\u0119ciu opowiada tak:<\/p>\n

\u201eO ile wiem, posz\u0142o o mi\u0142o\u015b\u0107. By\u0142o tak. Dziadek chcia\u0142 czy m\u00f3g\u0142 za\u0142atwi\u0107 mamie studia w Pary\u017cu, ale mama pojecha\u0142a za tat\u0105 najpierw do Leningradu, potem do Kijowa. A poniewa\u017c by\u0142 to koniec stalinizmu, rok 1955, 1956, zobaczyli na w\u0142asne oczy, jak wygl\u0105da ten wymarzony ustr\u00f3j, jak funkcjonuje. I \u2013 jak to si\u0119 m\u00f3wi \u2013 \u0142uski spad\u0142y im z oczu. Tam te\u017c zosta\u0142em sp\u0142odzony, a dok\u0142adnie, podczas burzy na Morzu Czarnym, podczas wycieczki rodzic\u00f3w statkiem 'Rossija’ \u2013 dawniej 'Adolf Hitler’.”<\/p>\n

Przysz\u0142y pie\u015bniarz ucz\u0119szcza\u0142 do renomowanego warszawskiego XV Liceum Og\u00f3lnokszta\u0142c\u0105cego im. Narcyzy \u017bmichowskiej. Nast\u0119pnie w roku 1980 uko\u0144czy\u0142 polonistyk\u0119 na Uniwersytecie Warszawskim, prac\u0119 magistersk\u0105 pisz\u0105c z literatury O\u015bwiecenia u prof. Zdzis\u0142awa Libery. Nosi\u0142a ona tytu\u0142 „Posta\u0107 Stanis\u0142awa Augusta Poniatowskiego w poezji okoliczno\u015bciowej jego epoki”. Mo\u017cna powiedzie\u0107, \u017ce ta formacja intelektualna wyra\u017anie wp\u0142yn\u0119\u0142a na tw\u00f3rczo\u015b\u0107 Kaczmarskiego. Jego pie\u015bni cz\u0119sto wykorzystuj\u0105 ulubion\u0105 w O\u015bwieceniu figur\u0119 alegorii (znaku lub opowie\u015bci, kt\u00f3re na poziomie dos\u0142ownym m\u00f3wi\u0105 o czym\u015b, lecz ich rzeczywisty, \u201eukryty” sens jest inny). Majstersztyk pod tym wzgl\u0119dem stanowi Ballada katy\u0144ska \u2013 seria zaprzeczonych por\u00f3wna\u0144 m\u00f3wi\u0105cych, czym nie jest mogi\u0142a w smole\u0144skim lesie. O\u015bwieceniowy rodow\u00f3d (cho\u0107 nie tylko, gdy\u017c mo\u017cna tu si\u0119ga\u0107 do epok jeszcze dawniejszych) ma r\u00f3wnie\u017c opowiadanie o tera\u017aniejszo\u015bci za pomoc\u0105 historycznych, przewa\u017cnie antycznych aluzji. Sam pie\u015bniarz m\u00f3wi\u0142 wreszcie, \u017ce upadek Pierwszej Rzeczypospolitej, jaki nast\u0105pi\u0142 w tej epoce, stanowi dla niego podstawowe odniesienie historiozoficzne. W charakterze ciekawostki mo\u017cna za\u015b doda\u0107, \u017ce wed\u0142ug tradycji rodzinnej dalekim krewnym poety by\u0142 Jakub Jasi\u0144ski, o\u015bwieceniowy literat, \u017co\u0142nierz i rewolucjonista.<\/p>\n

 <\/p>\n

R\u00f3wnolegle ze studiami Kaczmarski rozpocz\u0105\u0142 karier\u0119 muzyczn\u0105. Jego debiut przypada na rok 1976 (mia\u0142 on miejsce podczas Warszawskiego Jarmarku Piosenki), cho\u0107 same teksty niekt\u00f3rych piosenek powsta\u0142y znacznie wcze\u015bniej. Autor Mur\u00f3w by\u0142 zwi\u0105zany z kabaretem Pod Egid\u0105 Jana Pietrzaka \u2013 w stylu kabaretowym, cho\u0107 bli\u017cszym akurat Wojciechowi M\u0142ynarskiemu, utrzymana jest na przyk\u0142ad Ballada o przedszkolu. Na lata siedemdziesi\u0105te datuje si\u0119 te\u017c pocz\u0105tek d\u0142ugotrwa\u0142ej i owocnej wsp\u00f3\u0142pracy Kaczmarskiego z Przemys\u0142awem Gintrowskim i Zbigniewem \u0141api\u0144skim. Pierwszy ich wsp\u00f3lny program \u2013 Mury \u2013 powsta\u0142 w roku 1979; potem by\u0142y jeszcze Muzeum oraz Raj.<\/p>\n

W roku 1979 Kaczmarski otrzyma\u0142 nagrod\u0119 na Studenckim Festiwalu Piosenki w Krakowie za utw\u00f3r Ob\u0142awa, a w 1981 – nagrod\u0119 dziennikarzy na festiwalu w Opolu za Epitafium dla W\u0142odzimierza Wysockiego, wci\u0105\u017c pozostaj\u0105ce jedn\u0105 z najbardziej cenionych jego piosenek. Rosjanin by\u0142 zreszt\u0105 postaci\u0105 bardzo przez Kaczmarskiego powa\u017can\u0105. Autor Ob\u0142awy – napisanej zreszt\u0105 w wieku 17 lat i wzorowanej na Wysockiego Polowaniu na wilki – skorzysta\u0142 nawet z pomys\u0142u mistrza, pisz\u0105c piosenk\u0119 Czo\u0142g oraz przet\u0142umaczy\u0142 kilka jego utwor\u00f3w. Koncert Wysockiego, kt\u00f3ry przyjecha\u0142 do Polski w roku 1974, zawsze by\u0142 za\u015b dla Kaczmarskiego wa\u017cnym i cz\u0119sto przywo\u0142ywanym wspomnieniem.<\/p>\n

W momencie wprowadzenia w Polsce stanu wojennego – 13 grudnia 1981 – Kaczmarski przebywa\u0142 we Francji w trasie koncertowej. Nie zdecydowa\u0142 si\u0119 w\u00f3wczas na powr\u00f3t do kraju. P\u00f3\u017aniej \u017cy\u0142 g\u0142\u00f3wnie z wyst\u0119p\u00f3w, cz\u0119\u015b\u0107 zysk\u00f3w przeznaczaj\u0105c na wspieranie podziemnej Solidarno\u015bci. W roku 1984 zacz\u0105\u0142 pracowa\u0107 w Monachium dla Radia Wolna Europa. Zosta\u0142 cz\u0142onkiem redakcji Rozg\u0142o\u015bni Polskiej tego radia, prowadzi\u0142 audycj\u0119 „Kwadrans z Kaczmarskim” oraz pisa\u0142 komentarze polityczne dla g\u0142\u00f3wnego serwisu informacyjnego „Fakty. Wydarzenia. Opinie”. Pracowa\u0142 tam do roku 1994, kiedy to polska sekcja radia zosta\u0142a zlikwidowana (g\u0142\u00f3wn\u0105 misj\u0105 radia jest nadawanie audycji do kraj\u00f3w niedemokratycznych, a Polska od paru lat ju\u017c si\u0119 do nich nie zalicza\u0142a).<\/p>\n

Od roku 1990 Kaczmarski cz\u0119sto przebywa\u0142 i koncertowa\u0142 w Polsce. Jego pierwsza od 9 lat trasa koncertowa ze Zbigniewem \u0141api\u0144skim zaowocowa\u0142a p\u0142yt\u0105 Live, kt\u00f3ra w roku 2001 osi\u0105gn\u0119\u0142a status Z\u0142otej P\u0142yty, co w\u00f3wczas oznacza\u0142o sprzeda\u017c ponad 50 tys. egzemplarzy. Trio Kaczmarski-Gintrowski-\u0141api\u0144ski wsp\u00f3\u0142pracowa\u0142o jeszcze przy p\u0142ytach Wojna postu z karnawa\u0142em (1993) oraz Sarmatia (1994).<\/p>\n

W roku 1995 Kaczmarski wraz ze swoj\u0105 drug\u0105 \u017con\u0105 Ew\u0105 (kt\u00f3ra w swoim czasie w Monachium pomog\u0142a mu wyj\u015b\u0107 z na\u0142ogu alkoholowego) oraz z dziewi\u0119cioletni\u0105 w\u00f3wczas c\u00f3rk\u0105 Patrycj\u0105 osiedli\u0142 si\u0119 w Australii, niedaleko Perth. Za odwo\u0142anie do tej decyzji mo\u017cna uzna\u0107 piosenk\u0119 1789 oraz powsta\u0142y ju\u017c na nowym kontynencie album Dwie ska\u0142y, kt\u00f3rego tytu\u0142 odnosi si\u0119 do formacji geologicznej znajduj\u0105cej si\u0119 nieopodal jego miejsca zamieszkania. Tym razem emigracja, pomimo znacznej odleg\u0142o\u015bci geograficznej, nie zamyka\u0142a jednak drogi do wyst\u0119p\u00f3w w Polsce.<\/p>\n

W roku 2001 Jacek Kaczmarski obchodzi\u0142 dwudziestopi\u0119ciolecie pracy tw\u00f3rczej, co upami\u0119tni\u0142 za pomoc\u0105 p\u0142yty Dwadzie\u015bcia (5) lat p\u00f3\u017aniej, z tytu\u0142em odwo\u0142uj\u0105cym si\u0119 jednocze\u015bnie do dwudziestolecia Solidarno\u015bci. Rok p\u00f3\u017aniej, w marcu 2002, wykryto u niego raka prze\u0142yku w zaawansowanym stadium. Kaczmarski zdecydowa\u0142 si\u0119 na kosztown\u0105 i skomplikowan\u0105 terapi\u0119 w Austrii, licz\u0105c na to, \u017ce uniknie operacji trwale uszkadzaj\u0105cej mu struny g\u0142osowe. Zorganizowano w\u00f3wczas liczne koncerty po\u0142\u0105czone ze zbi\u00f3rkami pieni\u0119dzy. Niestety, nie da\u0142o to rezultatu – mimo obiecuj\u0105cych pocz\u0105tkowych efekt\u00f3w po dw\u00f3ch latach walki z chorob\u0105 Kaczmarski zmar\u0142 w jednym z gda\u0144skich szpitali 10 kwietnia 2004 roku.<\/p>\n

W dziedzinie gry na gitarze Kaczmarski by\u0142 samoukiem, co doprowadzi\u0142o do rozwini\u0119cia przez niego nietypowej techniki. Wynik\u0142a ona z odwrotnego trzymania gitary – i to pomimo tego, \u017ce sam autor lewor\u0119czny nie by\u0142. Ot\u00f3\u017c tacy gitarzy\u015bci zazwyczaj odwracaj\u0105 u\u0142o\u017cenie strun na gryfie, tak by na dole znajdowa\u0142y si\u0119 te same struny, co u gitarzysty prawor\u0119cznego, trzymaj\u0105cego instrument w spos\u00f3b normalny. Kaczmarski tego nie uczyni\u0142, co poci\u0105ga\u0142o za sob\u0105 konieczno\u015b\u0107 innego ni\u017c jest to og\u00f3lnie przyj\u0119te wykonywania chwyt\u00f3w. Sam muzyk twierdzi\u0142, \u017ce z czasem zauwa\u017cy\u0142, i\u017c pomaga mu to w nadawaniu specyficznego brzmienia akordom basowym.<\/p>\n

Inn\u0105 ciekawostk\u0105 muzyczn\u0105 jest przyznawanie si\u0119 do wp\u0142ywu technik… pianistycznych w przypadku piosenki Ob\u0142awa:<\/p>\n

„Chcia\u0142em tu przekaza\u0107 wra\u017cenie gonitwy, chaosu i st\u0105d taki rytm. Je\u015bli chodzi o poziom trudno\u015bci tej techniki, to bez w\u0105tpienia przy jej opanowaniu pomog\u0142a mi gra na pianinie, gdzie podstaw\u0105 jest lu\u017any nadgarstek. Tego rytmu nie da si\u0119 gra\u0107 zbyt d\u0142ugo przy usztywnionej d\u0142oni.”<\/p>\n

Nie licz\u0105c tych technicznych osobliwo\u015bci, w dziedzinie muzyki Kaczmarski pozostawa\u0142 tradycjonalist\u0105. M\u00f3wi\u0142:<\/p>\n

„Staram si\u0119 by\u0107 wierny jednej zasadzie: komponuj\u0105c muzyk\u0119, opieram si\u0119 na wzorcach klasycznych. Nie stosuj\u0119 standard\u00f3w jazzowych, bluesowych, rockowych czy popowych. Chyba \u017ce ma to czemu\u015b s\u0142u\u017cy\u0107. Ale to zdarza si\u0119 rzadko.”<\/p>\n

Nie stroni\u0142 natomiast od muzycznych cytat\u00f3w i stylizacji – przyk\u0142adowo Z pasa s\u0142uckiego po\u017cytek wykorzystuje melodi\u0119 poloneza.<\/p>\n

W tekstach piosenek Kaczmarskiego dwie kwestie natychmiast zwracaj\u0105 na siebie uwag\u0119: wysmakowana ironia oraz umiej\u0119tno\u015b\u0107 ponownego opowiadania tekst\u00f3w kultury w taki spos\u00f3b, \u017ce wci\u0105\u017c budz\u0105 one zainteresowanie s\u0142uchacza b\u0105d\u017a wr\u0119cz wyra\u017caj\u0105 nowe, nieznane orygina\u0142owi tre\u015bci. Streszczeniem powie\u015bci\u00a0Boles\u0142awa Prusa\u00a0jest na przyk\u0142ad piosenka Lalka – w kt\u00f3rej prosty refren („Rzeckiemu \u015bni si\u0119 Bonaparte \/ Wokulski kocha Izabel\u0119”) za ka\u017cdym razem nieco inaczej komentuje te same zwrotki. Prawdziwe mistrzostwo osi\u0105gn\u0105\u0142 jednak Kaczmarski w pisaniu o obrazach. Opisom dzie\u0142 sztuki (czyli tzw. ekfrazom) po\u015bwi\u0119cony by\u0142 ca\u0142y program zatytu\u0142owany Muzeum, przygotowany wsp\u00f3lnie z Przemys\u0142awem Gintrowskim i Zbigniewem \u0141api\u0144skim.<\/p>\n

Nawi\u0105zania do malarstwa pojawiaj\u0105 si\u0119 zreszt\u0105 w tw\u00f3rczo\u015bci Kaczmarskiego bardzo cz\u0119sto. Do\u015b\u0107 przypomnie\u0107 Zatrut\u0105 studni\u0119 odwo\u0142uj\u0105c\u0105 si\u0119 do serii obraz\u00f3w\u00a0Jacka Malczewskiego, ironicznych Szuler\u00f3w wed\u0142ug Graj\u0105cych w karty Caravaggia, gdzie oszu\u015bci i oszukiwany niespodziewanie zamieniaj\u0105 si\u0119 miejscami, b\u0105d\u017a Ambasador\u00f3w, wiernie oddaj\u0105cych zamys\u0142 Hansa Holbeina, kt\u00f3rego obraz traktuje o przemijaniu, czy ca\u0142y program Muzeum. Mniej powszechnie znane – poza Rublowem – s\u0105 piosenki oparte na filmach Andrieja Tarkowskiego: Stalker oraz Ofiara.<\/p>\n

Kolejn\u0105 wyrazist\u0105 cech\u0105 tej tw\u00f3rczo\u015bci jest niebywa\u0142a umiej\u0119tno\u015b\u0107 stylizacji. \u015awiadcz\u0105 o niej utwory takie, jak Epitafium Brunona Jasie\u0144skiego, kt\u00f3rego tekst na\u015bladuje nie tylko charakterystyczny dla poety rytm (czternastozg\u0142oskowiec 7+7 przeplatany trzynastozg\u0142oskowcem z m\u0119sk\u0105, akcentowan\u0105 klauzul\u0105), ale i zaskakuj\u0105ce, awangardowe metafory i neologizmy\u00a0przedwojennego futurysty: „A ja wdycham Londynu grypogenne opary \/ I smakuj\u0119 Pary\u017ca zaple\u015bnia\u0142y roquefort”. W og\u00f3le cz\u0119st\u0105 strategi\u0105 pisarsk\u0105 autora Krzyku by\u0142a tzw. liryka roli, to jest wypowiadanie si\u0119 w czyim\u015b imieniu, na przyk\u0142ad w piosenkach Luter, Jan Kochanowski czy w brawurowym \u015anie Katarzyny – ale te\u017c w tekstach wzorowanych na zas\u0142yszanych opowie\u015bciach zwyk\u0142ych ludzi. Metod\u0119 t\u0119 doskonale podsumowa\u0142a Joanna Boss:<\/p>\n

„Autor cz\u0119sto […] w obr\u0119bie swoich piosenek udziela g\u0142osu zwierz\u0119tom, postaciom z obraz\u00f3w, bohaterom literackim, prostym ludziom, kt\u00f3rzy opisuj\u0105c siebie lub sytuacj\u0119, w jakiej si\u0119 znajduj\u0105, rysuj\u0105 r\u00f3wnocze\u015bnie w spos\u00f3b niekoniecznie \u015bwiadomy obraz i koloryt rzeczywisto\u015bci, kt\u00f3rej cz\u0119\u015b\u0107 stanowi\u0105.”<\/p>\n

Umiej\u0119tno\u015bci stylizatorskie Kaczmarskiego bardzo u\u0142atwia\u0142y mu odnoszenie si\u0119 do historii kultury, m\u00f3wienie o przesz\u0142o\u015bci g\u0142osem mo\u017cliwie do niej zbli\u017conym, a zarazem wsp\u00f3\u0142czesnym. Doskona\u0142e na\u015bladownictwo nie oznacza\u0142o jednak pe\u0142nej akceptacji – wr\u0119cz przeciwnie, teksty tego rodzaju wyra\u017ca\u0142y tyle\u017c samo afirmacji, ile w\u0105tpliwo\u015bci. Doskona\u0142y przyk\u0142ad stanowi tu Z XVI-wiecznym portretem trumiennym rozmowa, z pocz\u0105tku sprawiaj\u0105ca wra\u017cenie manifestu konserwatysty, z czasem jednak prezentuj\u0105ca coraz bardziej zniuansowan\u0105 wizj\u0119 naszego baga\u017cu historycznego. Jeszcze w innych przypadkach rozmowa o przesz\u0142o\u015bci staje si\u0119 przypomnieniem koszmaru i naszej za niego wsp\u00f3\u0142winy. Prof. Jerzy Jedlicki nazwa\u0142 t\u0119 strategi\u0119 pisaniem „ku przera\u017ceniu serc”, co szczeg\u00f3lnie dobrze odnosi si\u0119 do cyklu pie\u015bni nawi\u0105zuj\u0105cych do Trylogii\u00a0Henryka Sienkiewicza\u00a0i wyra\u017caj\u0105cych w\u0105tpliwo\u015bci odno\u015bnie postaw jej bohater\u00f3w.<\/p>\n

Z uwagi na publiczny obraz Kaczmarskiego jako barda, cz\u0119sto zapomina si\u0119 o humorystycznym aspekcie jego utwor\u00f3w. A przecie\u017c zdarza\u0142y mu si\u0119 na przyk\u0142ad brawurowe wykonania piosenek Stanis\u0142awa Staszewskiego (tych samych, kt\u00f3re p\u00f3\u017aniej znalaz\u0142y si\u0119 na p\u0142ycie Tata Kazika), parodiowanie g\u0142osu Boba Dylana w g\u0142\u0119bokiej sk\u0105din\u0105d balladzie o wyobcowaniu artysty b\u0105d\u017a w\u0142asne teksty o du\u017cym \u0142adunku komizmu. Spo\u015br\u00f3d nich wyr\u00f3\u017cni\u0107 wypada\u0142oby ballad\u0119 Czaty \u015bmie\u0142owskie, jak r\u00f3wnie\u017c kilka innych utwor\u00f3w r\u00f3wnie\u017c zawartych na p\u0142ycie Pochwa\u0142a \u0142otrostwa.<\/p>\n

Pomimo tego wyczucia \u017cartu i ironii Kaczmarski by\u0142 zasadniczo przeciwny optymistycznemu odczytywaniu swoich piosenek. Mury (1978), \u015bpiewane do melodii L’estaca Katalo\u0144czyka Llu\u00edsa Llacha (kt\u00f3ra to piosenka sk\u0105din\u0105d by\u0142a traktowana jak wyraz protestu przeciwko dyktaturze genera\u0142a Franco), zosta\u0142y co prawda uznane za nieoficjalny hymn Solidarno\u015bci, lecz sam autor konsekwentnie trzyma\u0142 si\u0119 innej interpretacji.<\/p>\n

„Ja 'Mury’ napisa\u0142em w 1978 roku jako utw\u00f3r o nieufno\u015bci do wszelkich ruch\u00f3w masowych. Us\u0142ysza\u0142em nagranie Llu\u00edsa Llacha i \u015bpiewaj\u0105cy, wielotysi\u0119czny t\u0142um i wyobrazi\u0142em sobie sytuacj\u0119 – jako egoista i cz\u0142owiek, kt\u00f3ry ceni sobie indywidualizm w \u017cyciu – \u017ce kto\u015b tworzy co\u015b bardzo pi\u0119knego, bo jest to przepi\u0119kna muzyka, przepi\u0119kna piosenka, a potem zostaje pozbawiony tego swojego dzie\u0142a, bo ludzie to przechwytuj\u0105. Dzie\u0142o po prostu przestaje by\u0107 w\u0142asno\u015bci\u0105 artysty i o tym s\u0105 'Mury’. I ballada ta sama siebie wywr\u00f3\u017cy\u0142a, bo z ni\u0105 si\u0119 to samo sta\u0142o.”<\/p>\n

Wobec potocznego, optymistycznego rozumienia ballady jej autor wykona\u0142 dwa istotne gesty polemiczne. Pierwszym z nich by\u0142a melancholijna piosenka znana jako Mury’87 b\u0105d\u017a Podw\u00f3rko. Zaczyna\u0142a si\u0119 ona od s\u0142\u00f3w: „Jak tu wyrywa\u0107 murom z\u0119by krat, \/ Gdy rdz\u0105 zacieka ceg\u0142a i zaprawa? \/ Jak\u017ce gnij\u0105cym gruzem – grzeba\u0107 stary \u015bwiat, \/ Kiedy nowego nie ma czym i – na czym stawia\u0107?”, w refrenie zamiast mur\u00f3w pojawia\u0142y si\u0119 groby. Na koncertach artysta niejednokrotnie prowokowa\u0142 publiczno\u015b\u0107, graj\u0105c dynamiczny wst\u0119p do Mur\u00f3w tylko po to, by po nim wykona\u0107 Podw\u00f3rko. Drugim by\u0142a zmiana ostatnich wers\u00f3w po obaleniu komunizmu w Polsce, kiedy to Kaczmarski zamiast w czasie przesz\u0142ym zacz\u0105\u0142 \u015bpiewa\u0107 w tera\u017aniejszym: „A mury rosn\u0105, rosn\u0105, rosn\u0105 \/ \u0142a\u0144cuch ko\u0142ysze si\u0119 u n\u00f3g”. \u015awiadectwem szerszego, og\u00f3lniejszego rozumienia takich piosenek-przypowie\u015bci jak Mury czy Ob\u0142awa niech b\u0119dzie z kolei taka wypowied\u017a:<\/p>\n

„To nie s\u0105 tak naprawd\u0119 piosenki antykomunistyczne. Podobnie jak wi\u0119kszo\u015b\u0107 utwor\u00f3w Wysockiego s\u0105 to utwory upominaj\u0105ce si\u0119 o wolno\u015b\u0107 i godno\u015b\u0107 jednostki. Komunizm jako system wyj\u0105tkowo prze\u015bladuj\u0105cy jednostk\u0119 nie jest monopolist\u0105.”<\/p>\n

Dziedzin\u0105 tw\u00f3rczo\u015bci Kaczmarskiego, kt\u00f3ra wci\u0105\u017c pozostaje niedoceniona, s\u0105 jego powie\u015bci. Przynajmniej pierwsza z nich – Autoportret z kanali\u0105 – wzbudzi\u0142a w swoim czasie sporo publicystycznego szumu. Przedstawia ona bowiem w krzywym zwierciadle polskie \u015brodowiska opozycyjne. Tytu\u0142ow\u0105 kanali\u0105 jest student Daniel B\u0142owski, przyjaciel powie\u015bciowego Kaczmara, zakochany w tej samej co on dziewczynie, a przy tym wsp\u00f3\u0142pracuj\u0105cy ze S\u0142u\u017cb\u0105 Bezpiecze\u0144stwa i w\u0142adzami PRL-u. Sam Kaczmar tak\u017ce daleki jest od idea\u0142u – pojawia si\u0119 cho\u0107by (oparty na w\u0142asnych prze\u017cyciach autora) w\u0105tek alkoholizmu. Sam autor w nieprzyjemnym, turpistycznym charakterze \u015bwiata przedstawionego w powie\u015bci widzia\u0142 pr\u00f3b\u0119 przywr\u00f3cenia r\u00f3wnowagi, jakiej brakuje wi\u0119kszo\u015bci opowie\u015bci o tamtych czasach:<\/p>\n

„Stara\u0142em si\u0119 tylko wyr\u00f3wna\u0107 ten obraz, kt\u00f3ry w ksi\u0105\u017ckach powsta\u0142ych po’89 roku by\u0142 mitologizowany: My bohaterowie podziemia, my emigranci organizowali\u015bmy pomoc dla Polski, wp\u0142ywali\u015bmy na zachodni\u0105 opini\u0119 publiczn\u0105 itd. To wszystko prawda, tylko \u017ce w wymiarze ludzkim wygl\u0105da\u0142o to troch\u0119 inaczej.”<\/p>\n

Powie\u015bci Kaczmarskiego z regu\u0142y intensywnie wykorzystywa\u0142y w\u0105tki autobiograficzne: Pla\u017ca dla ps\u00f3w stanowi pok\u0142osie pobytu w Australii, O anio\u0142ach innym razem powraca do tematu na\u0142ogu, rzucaj\u0105c go tym razem na t\u0142o przemian w Polsce w roku 1989, Nap\u00f3j Anank\u00f3w jest natomiast… po\u0142\u0105czeniem wspomnie\u0144 z czas\u00f3w pracy w Radiu Wolna Europa z powie\u015bci\u0105 fantastyczn\u0105, opowiadaj\u0105c\u0105 o legendarnym ludzie \u017cyj\u0105cym gdzie\u015b za Uralem. Dodatkowo w ksi\u0105\u017cce tej pojawia si\u0119 w\u0105tek homoseksualny.<\/p>\n

Tw\u00f3rczo\u015b\u0107 autora Ob\u0142awy cz\u0119sto znajdowa\u0142a odzew u innych artyst\u00f3w. Ogranicz\u0119 si\u0119 tu do kilku tylko przyk\u0142ad\u00f3w. Muzyka Kaczmarskiego odegra\u0142a istotn\u0105 rol\u0119 w filmie Ostatni dzwonek w re\u017cyserii\u00a0Magdaleny \u0141azarkiewicz\u00a0wed\u0142ug scenariusza W\u0142odzimierza Boleckiego (1989). W roku 2007 graj\u0105cy reggae zesp\u00f3\u0142 Habakuk wraz ze specjalnie zaproszonymi go\u015b\u0107mi (w\u015br\u00f3d kt\u00f3rych byli m.in. Muniek Staszczyk i Patrycja Kaczmarska) nagra\u0142 p\u0142yt\u0119 A ty siej…, na kt\u00f3rej wykonano 13 piosenek Kaczmarskiego. Ten sam zesp\u00f3\u0142 ma w dorobku r\u00f3wnie\u017c Mury \u015bpiewane na melodi\u0119 Get up, stand up Boba Marleya.<\/p>\n

Skutki s\u0142awy Kaczmarskiego jako pie\u015bniarza bywa\u0142y cz\u0119sto dwuznaczne, je\u017celi chodzi o literack\u0105 recepcj\u0119 jego utwor\u00f3w. Jak pisze Krzysztof Gajda, sk\u0105din\u0105d autor pracy doktorskiej po\u015bwi\u0119conej temu tw\u00f3rcy:<\/p>\n

„Jacek Kaczmarski zaistnia\u0142 w polskiej kulturze powojennej jako autor tekst\u00f3w i kompozytor piosenek. Ten wyb\u00f3r gatunkowy sprawi\u0142, \u017ce mimo ogromnej popularno\u015bci, jak\u0105 cieszy\u0142a si\u0119 jego tw\u00f3rczo\u015b\u0107 (…), nie sta\u0142a si\u0119 ona dotychczas obiektem obszerniejszych analiz literaturoznawczych.”<\/p>\n

W ostatnich latach sytuacja szcz\u0119\u015bliwie si\u0119 zmienia, o czym \u015bwiadcz\u0105 liczne prace magisterskie, wyszczeg\u00f3lnione na po\u015bwi\u0119conej autorowi stronie Wikipedii. Wypada wi\u0119c \u017cywi\u0107 nadziej\u0119, \u017ce miejsce Kaczmarskiego w literaturze zostanie w ko\u0144cu prawid\u0142owo rozpoznane.<\/p>\n

foto: TVP\/PAP – Ireneusz Sobieszczuk<\/em><\/strong><\/p>\n

tekst: http:\/\/culture.pl\/<\/em><\/strong><\/p>\n